माजी उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या विमान अपघाताच्या त्या काळजाचा ठोका चुकवणाऱ्या घटनेला आता एक महिना पूर्ण झाला आहे. त्या भीषण दुपारी संपूर्ण महाराष्ट्र सुन्न झाला होता आणि आजही त्या आठवणीने अनेकांच्या अंगावर काटा येतो.
या हाय-प्रोफाईल अपघाताचे गूढ उकलण्यासाठी रात्रंदिवस काम करणाऱ्या ‘विमान अपघात तपास ब्युरो’ने (AAIB) अखेर आपला २२ पानांचा प्राथमिक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालात केवळ अपघाताचा घटनाक्रमच नाही, तर बारामती विमानतळावरील सुरक्षेच्या चिंधड्या उडवणारे वास्तव आणि तांत्रिक त्रुटींची धक्कादायक मालिका समोर आली आहे. एका नेत्याचा जीव थोडक्यात वाचला असला, तरी व्यवस्थेतील त्रुटींनी या अपघाताला निमंत्रण दिले होते, असेच काहीसे चित्र या अहवालातून स्पष्ट होत आहे.
AAIB ने सादर केलेल्या या सविस्तर अहवालात अपघाताच्या त्या अखेरच्या भीषण क्षणांचे अत्यंत तांत्रिक पण अंगावर शहारे आणणारे वर्णन करण्यात आले आहे. अहवालानुसार, अपघातग्रस्त विमान धावपट्टीवर सुरक्षितपणे उतरण्याऐवजी धावपट्टीच्या काही अंतरावर असलेल्या एका मोठ्या झाडावर जोरात आदळले. ही धडक इतकी जबरदस्त होती की, विमानाचा वेग आणि दिशा यावर वैमानिकाचा ताबा पूर्णपणे सुटला.
झाडाला धडकल्यानंतर विमानाने जमिनीवर आपटी घेतली आणि त्यानंतर विमानाने भीषण पेट घेतला. या आगीत विमानाचे कॉकपिट आणि प्रवाशांची केबिन पूर्णपणे खाक झाली असून, केवळ विमानाचा शेपटीचा भाग (Tail section) शिल्लक राहिला आहे. विशेष म्हणजे, विमानाच्या ‘फ्लाईट डाटा रेकॉर्डर’ला (Black Box) देखील आगीच्या उष्णतेची मोठी झळ बसली आहे, मात्र सुदैवाने तपास यंत्रणेला त्यातील ‘रॉ डाटा’ मिळवण्यात यश आले असून, त्यावरून पुढील तांत्रिक विश्लेषण केले जात आहे.
या अपघातामागील सर्वात मुख्य कारण म्हणजे त्या दिवशी बारामती परिसरातील खराब हवामान आणि कमी असलेली दृश्यमानता (Visibility). विमान वाहतुकीच्या ‘व्हिज्युअल फ्लाईट रुल’ (VFR) नुसार, सुरक्षित लँडिंगसाठी किमान ५ किलोमीटरची दृश्यमानता असणे अनिवार्य असते. मात्र, ज्यावेळी अजित पवार यांचे विमान बारामती विमानतळाच्या परिसरात पोहोचले, तेव्हा तिथली दृश्यमानता केवळ ३ किलोमीटर इतकीच नोंदवण्यात आली होती.
धक्कादायक बाब म्हणजे, पुण्याच्या हवामान विभागाने (METAR) त्या वेळी केवळ २ किमी दृश्यमानतेची नोंद केली होती. बारामती परिसरात त्या दिवशी दाट धुक्याची चादर होती, ज्यामुळे वैमानिकाला धावपट्टीचा नेमका अंदाज येण्यात अडचणी आल्या. जमिनीपासून विमानाची उंची आणि धावपट्टीचे अंतर मोजताना धुक्यामुळे वैमानिकाची दिशाभूल झाली असण्याची दाट शक्यता या प्राथमिक अहवालात वर्तवण्यात आली आहे.
अहवालाचा सर्वात गंभीर भाग म्हणजे बारामती विमानतळावरील सोयीसुविधांबाबत उपस्थित केलेले प्रश्नचिन्ह. बारामती हे एक ‘अनियंत्रित हवाई क्षेत्र’ (Uncontrolled Airspace) म्हणून ओळखले जाते. अहवालात नमूद केल्याप्रमाणे, या विमानतळावर कोणतीही अधिकृत हवामान केंद्र सुविधा (MET facility) उपलब्ध नाही. विमान उतरवण्यासाठी वैमानिकाला तिथल्या स्थानिक प्रशिक्षण अकादमीच्या कर्मचाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीवरच विसंबून राहावे लागले, जे तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत धोकादायक ठरले.
धावपट्टीच्या (Runway) खुणा फिकट झाल्या होत्या, ज्यामुळे आकाशातून धावपट्टी ओळखणे कठीण झाले होते. तसेच, लँडिंगसाठी आवश्यक असणारी आधुनिक उपकरणे (Landing Aids) तिथे कार्यान्वित नव्हती. विमानतळावर सुरक्षिततेचे निकष पाळले जात नसल्याचे स्पष्ट करताना अहवालात म्हटले आहे की, तिथे केवळ एका बाजूला ‘विंडसॉक्स’ होता आणि विमानतळाची सीमाभिंत तसेच अग्निशमन दलाच्या युनिटचा अभाव होता. अशा परिस्थितीत अपघात झाल्यावर तातडीने मदत मिळणे कठीण होते.
तपासादरम्यान असे दिसून आले की, विमान ‘रनवे ११’ वर उतरणे अपेक्षित होते, मात्र ते धावपट्टीच्या मुख्य रेषेपासून ५० मीटर डाव्या बाजूला भरकटले. धावपट्टीच्या कडेला असलेल्या सैल वाळूमुळे आणि लँडिंग एड्सच्या कमतरतेमुळे वैमानिकाला विमानाचा तोल सावरता आला नाही. झाडांना धडकल्यानंतर विमानाने पेट घेतला, जो विझवण्यासाठी आवश्यक असलेली यंत्रणा विमानतळावर हजर नव्हती.
केवळ नशिबाने आणि विमानाचा शेपटीचा भाग सुरक्षित राहिल्याने मोठी जीवितहानी टळली, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. या २२ पानांच्या अहवालाने आता नागरी विमान वाहतूक संचालनालय (DGCA) आणि विमानतळ प्राधिकरणासमोर अनेक गंभीर सवाल उभे केले आहेत. व्हीआयपी हालचाली होत असलेल्या विमानतळांची अवस्था जर अशी असेल, तर सामान्य प्रवाशांच्या सुरक्षिततेचे काय, असा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
AAIB चा हा प्राथमिक अहवाल म्हणजे केवळ तपासाची पहिली पायरी आहे. येत्या काळात फ्लाईट डाटा रेकॉर्डरमधील माहितीचे अधिक सखोल विश्लेषण करून अंतिम अहवाल तयार केला जाईल. मात्र, या प्राथमिक निष्कर्षांनी हे स्पष्ट केले आहे की, केवळ हवामानच नाही तर मानवी त्रुटी आणि पायाभूत सुविधांचा अभाव हे या भीषण अपघाताचे मूळ आहे. राज्य सरकारने आता अशा छोट्या विमानतळांच्या सुरक्षेचे ऑडिट करण्याचे निर्देश दिले आहेत. अजित पवार यांच्यासारख्या ज्येष्ठ नेत्याच्या विमान अपघाताने यंत्रणेला मोठी चपराक लगावली असून, भविष्यात असे अपघात टाळण्यासाठी कठोर पावले उचलणे हीच आता काळाची गरज बनली आहे.
Get the latest Marathi news, Maharashtra news, and updates from politics, election, sports, entertainment, health, agriculture, business, and religion – only on headlinesmarathi.com.
