वैजापूर । दीपक बरकसे
आजच्या धावपळीच्या आणि जीवघेण्या स्पर्धेच्या युगात विद्यार्थ्यांचे बालपण पुस्तकांच्या ओझ्याखाली दबले जात आहे. सततच्या परीक्षा, स्पर्धा आणि ताणतणाव यामुळे विद्यार्थ्यांमधील संवेदनशीलता आणि निसर्गाप्रती असलेली ओढ कुठेतरी हरवत चालली आहे. याचा थेट परिणाम त्यांच्या मानसिक आणि शारीरिक आरोग्यावर होत असल्याचे अनेक अभ्यासांतून समोर आले आहे. हीच गंभीर बाब ओळखून वैजापूर येथील ‘आरोहन अकॅडमी’ने एक अत्यंत क्रांतिकारी आणि कौतुकास्पद पाऊल उचलले आहे. शाळेने केवळ चार भिंतींमधील पुस्तकी ज्ञान न देता विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी ‘आउटडोर क्लास’ म्हणजेच ‘निसर्गाच्या सानिध्यातील वर्ग’ ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली आहे.
या अभिनव उपक्रमाची चर्चा संपूर्ण जिल्ह्यात सुरू असतानाच, आज वैजापूरचे कार्यसम्राट आमदार प्राध्यापक रमेश पाटील बोरणारे यांनी आरोहन अकॅडमीला भेट दिली. निमित्त होते गुणवंत विद्यार्थ्यांच्या सत्कार समारंभाचे, मात्र शाळेत पोहोचल्यानंतर त्यांना एक वेगळेच आणि सुखद दृश्य पाहायला मिळाले. शाळेच्या प्रांगणात हिरव्यागार झाडांच्या सावलीत, पक्षांच्या किलबिलाटात आणि हवेशीर वातावरणात विद्यार्थी मन लावून शिक्षण घेत होते. पारंपारिक बंदिस्त वर्गांच्या भिंती तोडून निसर्गाशी एकरूप झालेला हा वर्ग पाहून आमदार महोदय भारावून गेले. ही संकल्पना समजून घेताना त्यांच्यातील ‘प्राध्यापक’ आणि पूर्वाश्रमीचा शिक्षक जागा झाला.
निसर्गाच्या सानिध्यात शिकणाऱ्या त्या मुलांचा उत्साह पाहून आमदार बोरणारे यांना स्वतःला शिकवण्याचा मोह आवरता आला नाही. त्यांनी तात्काळ हातात खडू घेतला आणि तिथेच उपस्थित असलेले कार्यकर्ते, शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांचा जणू एक विशेष वर्गच भरवला. फळ्यावर अक्षरे गिरवताना आमदार महोदय आपल्या शिक्षक म्हणून घालवलेल्या भूतकाळातील आठवणीत पूर्णपणे रममान झाले होते. “आज या निसर्गरम्य वातावरणात खडू हातात धरल्यावर मला पुन्हा एकदा पूर्णवेळ शिक्षक झाल्यासारखे वाटतेय,” अशा भावना त्यांनी अत्यंत प्रांजळपणे व्यक्त केल्या. लोकप्रतिनिधी असूनही विद्यार्थ्यांशी संवाद साधताना आणि त्यांना मार्गदर्शन करताना त्यांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद बरंच काही सांगून जात होता.
आरोहन अकॅडमीची ही ‘आउटडोर क्लास’ संकल्पना नेमकी काय आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. सध्याच्या काळात मुले तासनतास बंद खोलीत बसून स्क्रीन किंवा पुस्तकांकडे बघत असतात. यामुळे त्यांच्यात एकाकीपणा आणि तणाव वाढतो. मात्र, जेव्हा शिक्षण झाडाच्या सावलीत आणि मोकळ्या हवेत दिले जाते, तेव्हा विद्यार्थ्यांचा मानसिक ताण कमालीचा कमी होतो. निसर्गाच्या सानिध्यात राहिल्यामुळे त्यांची आकलन शक्ती वाढते आणि विषयांची समज अधिक स्पष्ट होते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, मातीशी आणि झाडांशी संपर्क आल्यामुळे विद्यार्थ्यांमधील संवेदनशीलता जागी होते, जी आजच्या काळाची मोठी गरज आहे.
या उपक्रमाबाबत बोलताना शाळेच्या व्यवस्थापनाने स्पष्ट केले की, शिक्षण हे केवळ गुण मिळवण्यासाठी नसून ते जगण्याची कला शिकवणारे असावे. आउटडोर क्लासमुळे विद्यार्थ्यांना पारंपारिक वर्गांमधील साचेबद्धपणातून विरंगुळा मिळतो. यामुळे शिक्षण हे ओझे न वाटता एक आनंददायी प्रक्रिया वाटते. जेव्हा एखादा विद्यार्थी झाडाखाली बसून विज्ञानाचा किंवा साहित्याचा धडा शिकतो, तेव्हा तो निसर्गातील बदलांचे प्रत्यक्ष अनुभव घेत असतो. याचा त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर अत्यंत सकारात्मक परिणाम होतो आणि त्यांच्यातील सृजनशीलता वाढीस लागते.
आमदार रमेश पाटील बोरणारे यांनी या उपक्रमाचे मनापासून कौतुक करत इतर शाळांनीही अशा प्रकारचे प्रयोग राबवण्याची गरज व्यक्त केली. त्यांनी म्हटले की, केवळ सिमेंटची जंगले उभी करून शिक्षण देता येणार नाही, तर आपल्याला पुन्हा एकदा आपल्या मूळ मुळांकडे म्हणजेच निसर्गाकडे वळावे लागेल. आरोहन अकॅडमीने दाखवलेली ही वाट विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी दीपस्तंभ ठरेल. या कार्यक्रमाच्या निमित्ताने केवळ विद्यार्थ्यांचा सत्कारच झाला नाही, तर शिक्षणाकडे पाहण्याचा एक नवा दृष्टिकोन संपूर्ण समाजाला मिळाला. लोकप्रतिनिधीने स्वतः शिक्षक बनून दिलेला हा धडा उपस्थितांच्या दीर्घकाळ स्मरणात राहील यात शंका नाही.
