२०२६ या नवीन वर्षाची पहाट सर्वसामान्यांसाठी आनंदाच्या बातम्या घेऊन येईल, अशी सर्वांनाच अपेक्षा होती. मात्र, वर्षाच्या पहिल्याच दिवशी तेल विपणन कंपन्यांनी सर्वसामान्यांच्या खिशाला मोठा कात्री लावली आहे. नवीन वर्षाचा जल्लोष सुरू असतानाच एलपीजी (LPG) सिलेंडरच्या किमतीत मोठी वाढ करण्यात आली असून, महागाईचा हा तडाखा विशेषतः व्यावसायिक वर्गाला बसला आहे.
१ जानेवारी २०२६ पासून लागू झालेल्या या नवीन दरवाढीमुळे हॉटेल व्यावसायिक, खानावळ मालक आणि केटरिंग व्यवसाय करणाऱ्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. महागाई कमी झाल्याचा दावा सरकारकडून वारंवार केला जात असला तरी, प्रत्यक्षात मात्र इंधन आणि गॅस दरातील ही वाढ सर्वसामान्यांच्या आर्थिक गणितावर थेट परिणाम करणारी ठरली आहे.
देशातील सार्वजनिक क्षेत्रातील तेल कंपन्यांनी १९ किलो वजनाच्या व्यावसायिक (Commercial) सिलेंडरच्या दरात तब्बल १११ रुपयांची दरवाढ केली आहे. या निर्णयामुळे दिल्ली, मुंबई, कोलकाता आणि हैदराबाद यांसारख्या मोठ्या शहरांमध्ये कमर्शियल सिलेंडरचे दर गगनाला भिडले आहेत. या दरवाढीपूर्वी १९ किलोच्या व्यावसायिक सिलेंडरची किंमत १५८०.५० रुपये होती, ती आता थेट १६९१.५० रुपयांवर पोहोचली आहे.
सणासुदीचे दिवस आणि नवीन वर्षाच्या पार्ट्यांमुळे हॉटेल व्यवसायात तेजी असतानाच झालेली ही दरवाढ म्हणजे हॉटेल मालकांसाठी ‘दुष्काळात तेरावा महिना’ ठरली आहे. महागाईच्या या नव्या लाटेमुळे बाहेर जेवण करणे किंवा नाश्ता करणे आता आणखी महागण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली असून याचा अंतिम बोजा ग्राहकांच्या खिशावरच पडणार आहे.
राजधानी दिल्लीसह देशातील विविध शहरांमधील दरवाढीचा आकडा पाहिल्यास या धक्क्याची तीव्रता लक्षात येते. मुंबईत जो कमर्शियल सिलेंडर पूर्वी १५३१.५० रुपयांना मिळत होता, तो आता १६४२.५० रुपयांना मिळेल. चेन्नईमध्ये ही वाढ सर्वाधिक जाणवणारी असून, तिथे १७३९.५० रुपयांचा सिलेंडर आता १८४९.५० रुपयांवर पोहोचला आहे. नोव्हेंबर महिन्यात गॅसच्या किमती कमी झाल्याने जनतेला दिलासा मिळाला होता.
१ नोव्हेंबर रोजी दिल्लीत १९ किलोच्या सिलेंडरची किंमत १५९४.५० रुपयांवरून १५९० रुपये करण्यात आली होती, तर कोलकात्यातही दर कमी झाले होते. मात्र, नवीन वर्षात हे चित्र पूर्णपणे पालटले आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घडामोडींचा हवाला देत तेल कंपन्यांनी ही दरवाढ केली असली तरी, सामान्य नागरिकांच्या मनातील रोष वाढत चालला आहे.
व्यावसायिक सिलेंडरच्या दरात मोठी वाढ झालेली असतानाच, सर्वसामान्य गृहिणींसाठी एक अल्पसा दिलासा देणारी बातमी म्हणजे १४.२ किलोच्या घरगुती (Domestic) सिलेंडरच्या किमतीत कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. सरकारने घरगुती गॅसचे दर स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न केला असून, त्याचे दर अद्याप ८५० ते ९६० रुपयांच्या दरम्यान आहेत.
दिल्लीत घरगुती सिलेंडर ८५३ रुपयांना उपलब्ध आहे, तर मुंबईत ८५२.५० रुपये दर आहे. पटण्यामध्ये हाच दर ९५१ रुपयांच्या आसपास असून हैदराबादमध्ये ९०५ रुपयांना सिलेंडर मिळत आहे. जरी घरगुती गॅस महागला नसला तरी, व्यावसायिक गॅस महागल्यामुळे तयार अन्नाचे दर वाढतात, परिणामी मध्यमवर्गीयांच्या घरचे बजेट कोलमडतेच.
इंडियन ऑइलच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, देशातील इतर प्रमुख शहरांमध्येही व्यावसायिक सिलेंडरच्या किमतींनी नवीन उच्चांक गाठला आहे. बिहारची राजधानी पटण्यात आता १९ किलोचा कमर्शियल सिलेंडर १,९५३.५० रुपयांना उपलब्ध होईल. नोएडामध्ये १६९१ रुपये, लखनऊमध्ये १८१४ रुपये, भोपाळमध्ये १६९६ रुपये आणि गुरुग्राममध्ये १७०८.५० रुपये इतका दर झाला आहे.
शहरागणिक असलेल्या या तफावतीमुळे वाहतूक आणि इतर सेवांच्या दरांवरही परिणाम होतो. कमर्शियल गॅस सिलेंडर महागल्यामुळे आता छोटे चहा विक्रेते, वडापाव गाड्या आणि रेस्टॉरंट्सना आपल्या पदार्थांच्या किमती वाढवाव्या लागतील, ज्याचा परिणाम थेट सामान्य कामगार आणि विद्यार्थ्यांवर होईल.
अनेकांना व्यावसायिक आणि घरगुती सिलेंडरच्या किमतींमध्ये इतकी मोठी तफावत का असते, असा प्रश्न पडतो. यामागील मुख्य कारण म्हणजे सबसिडीचे (अनुदान) गणित. १४.२ किलोचा घरगुती सिलेंडर प्रामुख्याने गरीब आणि मध्यमवर्गीय कुटुंबांना स्वयंपाकासाठी दिला जातो, ज्यावर सरकारकडून ठराविक सवलत मिळते. मात्र, हॉटेल, बेकरी आणि इंडस्ट्रियल वापरासाठी असलेल्या १९ किलोच्या सिलेंडरवर कोणतीही सबसिडी दिली जात नाही. याला पूर्णपणे बाजारभावाशी जोडलेले असते, त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात किमती वाढल्या की त्याचे परिणाम थेट या व्यावसायिक सिलेंडरवर दिसून येतात.
गॅसच्या किमती ठरवण्याची प्रक्रिया अत्यंत गुंतागुंतीची असते. भारतातील तेल कंपन्या ‘इम्पोर्ट पॅरिटी प्राइस’ (IPP) धोरणानुसार दर ठरवतात. यामध्ये प्रामुख्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कच्च्या तेलाचे दर, एलपीजीचे जागतिक भाव, डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य, सागरी वाहतुकीचा खर्च, विमा आणि स्थानिक करांचा समावेश होतो. भारताला आपल्या गरजेचा बराचसा भाग आयात करावा लागत असल्यामुळे जागतिक घडामोडींचा परिणाम आपल्या खिशावर होतो.
प्रत्येक राज्यातील व्हॅट (VAT) आणि स्थानिक कर वेगळे असल्यामुळे मुंबई आणि चेन्नईच्या दरांमध्ये आपल्याला तफावत दिसून येते. नवीन वर्षाच्या पहिल्याच दिवशी मिळालेला हा महागाईचा झटका म्हणजे येणाऱ्या दिवसांत जनतेला अधिक आर्थिक आव्हानांचा सामना करावा लागणार असल्याचे संकेत मानले जात आहेत.
एकूणच, २०२६ ची सुरुवात महागाईच्या चटक्यांनी झाली आहे. सणासुदीचा आनंद आणि नवीन वर्षाच्या शुभेच्छांच्या देवाणघेवाणीत या गॅस दरवाढीने मिठाचा खडा टाकला आहे. आता सर्वांचे लक्ष केंद्र सरकारच्या आगामी धोरणांकडे लागले असून, सर्वसामान्यांना दिलासा देण्यासाठी सरकार काही पावले उचलणार का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. महागाईच्या या चक्रव्युहात अडकलेल्या सामान्य माणसाला मात्र नवीन वर्षात बचतीचे नवे मार्ग शोधण्याशिवाय पर्याय उरलेला दिसत नाही.
Get the latest Marathi news, Maharashtra news, and updates from politics, election, sports, entertainment, health, agriculture, business, and religion – only on headlinesmarathi.com.
